İçeriğe Atla Menüye Atla
logo
BURSA
Bursa Valiliği
İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü

Afetler ve Etkileri

afetikon1

İnsanların ve doğanın en zamanı belirsiz felaketlerinden biri olarak görülen deprem, olduğu anda ve sonrasında yaşananlarıyla büyük bir doğal afet olarak görülmektedir. Depremler, her an şiddetle, aniden ve bir ön uyarı olmadan günün her saati oluşabilirler. Eğer deprem nüfusun yoğun olduğu bir bölgede oluşursa, ciddi hasar, yaralanma ve ölüme neden olabilmektedir. Deprem esnasında güvenlikle ilgili garantili bir şekil ya da metod olmamasına rağmen, bir çok riski tanımlayarak ve bilgi edinerek doğru davranış ve hazırlıkları oluşturma, depremde görülen zararları ciddi oranda azaltmaktadır.
Artçı sarsıntı: İlk depremin ardından gelen ve daha şiddetli ya da daha az şiddetli olarak oluşan sarsıntılardır.
Deprem: Beklenmedik anda yerın altında kitlesel olarak hareketlerin ya da yer sarsıntılarının, çeşitli salınımlarla yeryüzünde hissedilmesidir.
Merkezüssü: Yeryüzeyinde depremin hissedildiği noktanın sarsıntı yoğunluğuna bağlı olarak yer altındaki kaynak noktasına verilen addır. Bir yeraltı sarsıntısı başladığında daha sarsıntı sona ermeden etkisi yüzlerce kilometre uzaklığa ulaşabilir.
Fay: Yerdeğiştirme ile oluşan çatlak boyunca uzanan hattır. Faylar kısa olabileceği gibi hat şeklinde yüzlerce kilometre de uzayabilir.
Büyüklük: Sismik ölçümlerle deprem esnasında serbest kalan enerji miktarıdır. 7.0 Richter ölçeğinde bir deprem oldukça şiddetli olarak nitelendirilir. Her bir tamsayı büyüme yada azalma bir önceki değerden 30 kat daha az ya da fazla bir enerjinin ortaya çıkması anlamını taşır. Bu şu anlama gelir; 5.0 richter ölçeğindeki bir deprem ile 6.0 richter ölçeğindeki deprem arasında açığa çıkan enerji açısından 30 kat daha fazla fark vardır.
Sismik dalgalanma: Depremin oluştuğu noktadan itibaren her saniyede kilometrelerce uzağa etki eden vibrasyonların tümüdür.

afetikon2

En sık görülen afetlerden biri olan sellerin karakteristikleri her zaman aynı değildir. Bazı seller yavaş gelişirken, diğerleri, ani seller gibi, yağışın olacağı gözlemlenemeden dahi birkaç dakika içinde gelişebilir. Ayrıca, seller bir mahalle ölçeğinde, lokal, olabileceği gibi, çok daha geniş alanlarda da etkili olabilir.

Ani seller, aşırı yağışların başlamasından itibaren dakikalar ya da saatler içerisinde oluşabileceği gibi baraj ya da setlerden kaynaklanan sorunlardan ya da buz ya da kar örtüsünün hızlı bir şekilde erimeye başlamasıyla da oluşabilir. Beraberlerinde genellikle kayalar, çamur ve diğer kalıntıları taşırlar. Nehirler gibi su kaynaklarının aşırı yağış ya da setlerden kaynaklı sorunlar sebebiyle yataklarında yükselip taşmaları da (taşkın) çevrenin sel sularıyla kaplanmasına sebep olur. Yağışın ya da kar erimelerinin drenaj sistemlerinin kapasitesini geçmesi durumunda da görülürler.

Özellikle su (deniz, göl, nehir, vb.) kenarlarında ve set ve barajlara yakın ya da mansap yönlerinde yaşayanların/çalışanların sel hadisesine karşı temkinli olmaları gerekmektedir. Küçük akarsular, kanallar, menfezler ve kurumuş su yatakları dahi sel bölgelerine dönüşebilir.

SELDEN ÖNCE

Geçmişte sele maruz kalmamanız gelecekte de kalmayacağınız anlamına gelmez. Sel riski yağış miktarı, topografya, kontrol mekanizmaları, akarsu rejimi, kıyı kesimlerinde fırtınaya bağlı dalgalar ve yeni yapılaşmalar ve gelişmelerden kaynaklı değişimlere de bağlıdır.

Bulunduğunuz bölgenin sel riski altında olup olmadığını öğrenin; risk altındaysa mutlaka sigorta yaptırın. Sele karşı hazırlıklı olmak için:

• Hazırda ilk yardım ve acil durum çantası bulundurun ve aile iletişim planınızı yapın.
• Su kaynakları kirlenebileceğinden, yedek içme suyunuzun olduğundan emin olun.
• Yeterli yükseklik ve sağlamlaştırma sağlanmadan taşkın yataklarında bina yapımından kaçının.
• Ocak, su ısıtıcısı ve çeşitli elektrik aksamını zeminden daha yüksekte tutun.
• Sel sularının evinize ulaşmasını engellemek için emniyet valfi kullanabilirsiniz; kum torbaları temin edebilirsiniz.
• Uygunsa sel sularının binaya ulaşımını engellemek için bariyerler ve özellikle bodrum katları için su geçirmez duvarlar yaptırılabilir.

NEDENLERİ

- Fırtınalar
- Kar ve buz birikintilerinin erimesi (özellikle ilkbaharda)
- Aşırı yağışlar
- Orman yangınları sebebiyle değişen arazi yapısı ve bitki örtüsü (Kuvvetli yağışlarda bu bölgeler çamur akıntısına sebebiyet verir)
- Setler ve barajlar (Zamanla zayıflamaları ya da kapasitelerini aşacak hava hadiseleri sonucu biriken sular taşarak sel riski oluşturur; çökmeleri durumunda ani sel gelişir)
- Yeni Yapılaşmalar / Değiştirme / Geliştirmeler (yeni inşalar ve değişiklikler doğal drenaj sistemini bozarak yeni riskler oluşturabilir, çünkü yeni binalar, otopark alanları, yollar, vb. kuvvetli yağışlarla düşen yağmur suyu fazlasının toprağa ulaşmasını ve emilimini engeller)

SEL SIRASINDA SÜRÜŞ

- Otomobillerin alt seviyesine kadar ulaşan sel suları kontrol kaybına ve hatta otomobilin durmasına sebep olabilir.
- 30 cm. su çoğu aracın “yüzmesine” sebep olur.
- 60 cm. yüksekliğinde kuvvetle akan sel suları otomobilleri ve kamyonetleri sürükler.
- Özellikle bilmediğiniz bir bölgeyse sel sularıyla kaplı yollara doğru araba kullanmayın; zeminin durumuna göre su yüksekliği tahmin ettiğinizin üzerinde olabilir ve mahsur kalabilirsiniz.
- Barikatların etrafından dolaşmayın. Güvenliğiniz için oradalar. Geri dönerek diğer yolları deneyin.
- Kestirme yolları kullanmayın; tıkalı olabilirler. Belirlenmiş tahliye rotasını takip edin.
- Tehlikeleri fark etmek daha güç olacağından gece sürüşlerinde özellikle dikkatli olun.

SEL ESNASINDA

Diz kapağınıza kadar yükselen sel suyunun içine girmeyiniz.

Bölgenizin sel suları altında kalma ihtimali varsa:
• Bilgi almak için radyo ya da televizyonu takip edin; meteorolojiden telefonla bilgi alın.
• Ani sel ihtimali söz konusuysa, talimatları beklemeden, bir an önce daha yüksekte kalan alanlara gidin. Tahliye için hazırlanacaksanız:
• Evinizin güvenliğini sağlayın, dışarıdaki eşyalarınızı içeri alın, önemli eşyalarınızı üst katlara taşıyın.
• Ana şalterleri, vanaları ve söylendiyse valfleri kapatın. Elektrikli aletlerin prizle bağlantısını kesin. Islandıysanız ya da suyun içinde duruyorsanız elektrikli aletlere dokunmayın.
Kendiniz evinizi terk etme durumundaysanız, tahliye hazırlıklarına ek olarak:
• Hareket halindeki suyun içinden yürümeyin. 15 cm. su düşmenize sebep olabilir. Suyun içinden yürümeniz gerekiyorsa, suyun hareketsiz olduğu kısımlarda yürümeye çalışın. Önünüzdeki zemini kontrol edebilmek için sopa kullanın.
• Aracınızdaysanız ve sular araç etrafında yükselmeye başladıysa, başarabileceğinizi düşünüyorsanız, aracınızı terk ederek daha yüksekte kalan bölgelere gidin. Sular daha fazla yükselirse araçla beraber sürüklenebilirsiniz.
• Aracınızı akarsu kenarlarına park etmeyin.
Açık alandaysanız;
• En yüksek cisim siz olmayacak şekilde tepeye çıkın.
• Selin kullanabileceği ark, hendek, vadi ve kanyon gibi yerlerden uzak durun.

SELDEN SONRA

Evinizden sel suları çekilmeye başlasa bile hala birçok tehlike mevcuttur. İlerleyen günler için şunlara dikkat edin:
• Uzmanlardan bilgi ve ne yapılması gerektiği hakkında tavsiyeler alın.
• Hareket halindeki sudan uzak durun.
• Polis, itfaiye ve diğer yetkili kurumlar tarafından yardım etmeniz istenmediyse zarar görmüş alanlardan uzak durun.
• Acil durum ve müdahale çalışanları, sele maruz kalmış bölgelerde yardım sağlarken işlerine engel olacak davranışlarda bulunmamaya özen gösterin.
• Tedbiri elden bırakmayın. Sel baskınları devam edebilir. Yerel uyarıları dinleyin. Aracınız hızla yükselen sel suları içinde kaldıysa derhal aracı terk ederek daha yüksekte kalan alanlara gidin.
• Yetkililer tarafından güvenli olduğu belirtilmedikçe evinize dönmeyin.
• Yollar hasara uğramış ya da hala sel sularıyla kaplanmış olabilir. Böyle bir durumla karşılaştığınızda ya da güvenlik maksatlı konulmuş bariyerler gördüğünüzde açık olan diğer yolları kullanın.
• Sele maruz kalmış bölge içinden yürümeniz ya da araç kullanmanız gerekliyse:
- Sağlam zemine basın. Sadece 15 cm. derinliğindeki hareketli sel suyu ayaklarınızın zeminle temasını keserek sizi sürükleyebilir. Ayrıca, sular hasarlı enerji hatları ve benzeri sebeplerle elektrik yüklü olabilir.
- Sel, aşina olduğunuz yerlerde değişimlere sebep olmuş olabilir. Sel suları sıklıkla yol ve yürüyüş yollarını aşındırır. Sel suları içinde olabilecek hayvanlar ve kırık şişeler/ camlar kolaylıkla fark edilemez. Ayrıca, kaygandır; zorunda kalmadıkça içinden geçmeyin.
• Sel sularının çekildiği alanlarda temkinli olun; yollar zayıflamış olabilir ve bir arabanın ağırlığıyla dahi çökebilir.
• Sel sularıyla çevrili binalardan uzak durun.
• Binalara girerken çok temkinli davranın; gizli hasar, özellikle temellerde, olabilir.
• Karanlıktaysanız, mum değil, el feneri kullanın.


SAĞLIKLI KALABİLMEK İÇİN

Sel hadisesi, fiziksel tehditlerinin yanı sıra duygusal gerilime de neden olabilir. Temizleme ve onarım işleriyle uğraşırken bir yandan da kendiniz ve ailenizle ilgilenmelisiniz.
• Sel sularından uzak durun; zira su, yağ, gaz veya kanalizasyon atıklarıyla kirlenmiş olabilir.
• Hasarlı lağım çukurlarının, fosseptik, kuyu ve filtreleme sistemlerinin mümkün olduğunca çabuk onarımını yaptırın. Hasarlı kanalizasyon sistemi ciddi sağlık tehdidi unsurudur.
• Bölgenizdeki su kaynakları kullanımının güvenli olup olmadığını öğrenmek için haberleri dinleyin.
• Islanmış her şeyi temizleyip dezenfekte edin. Sel sularından arta kalan çamur, lağım ve kimyasallar içerebilir.
• Sel suyu ile temas etmiş bütün gıda malzemelerini, konserveler dahil, atın.
• Sık sık dinlenin ve iyi beslenin.
• Çok zorlanmadan yapabileceğiniz bir program belirleyerek işleri teker teker bitirmeye çalışın.
• Gerektiğinde diğer kişilerin yardımını isteyin.

EVİNİZİ TEMİZLERKEN VE ONARIRKEN

• Elektrik kesik bile olsa, ana sigortayı, elektriği kesmek için kapayın. Eviniz yeteri kadar kuruduğunda tekrar açabilirsiniz.
• Kızılay ve ilgili kurumlardan sel sonrası yapılacaklarla ilgili kitapçık/broşür edinebilirsiniz.
• Sel sigortası yaptırdıysanız sigorta şirketinizle görüşün.


Kaynaklar:

Meteoroloji Genel Müdürlüğü
FEMA
READY

afetikon4

Yangın birçok doğal afet arasında en tehlikeli ve statiksel olarak vaka başına en fazla can kaybı yaşanan afettir. Diğer yandan yangın tedbir alınmasıyla birlikte de en fazla hayatta kalma ve zararı minimuma indirme imkanı yakaladığımız bir afet türüdür. Yangınlarla doğada yüz yüze kalmanın ötesinde, bulunduğumuz her yaşama alanında da karşılaşabiliriz. Yangın ilk etkisini 5 dakika içerisinde gösterdiğinden en hızlı müdahale gerektiren afet türüdür. Doğada oluşacak yangın felaketlerinde de yangın oluşumunu önleyici tedbirleri uygulama zorunluluğu bulunmaktadır. Çok genel bir yaklaşımla yangın; oksijen, yakıt ve ateş üçlemesinin kontrolsüz olarak bir araya geldiği herhangi bir anda gerçekleşir. Yangının en büyük ve zarar verici ilk çıktısı dumandır. Duman yanan yakıtın türüne göre değişken miktarlarda zehir ihtiva eder. Bu zehir tüm canlıları etkilemektedir. Dolayısıyla tüm tedbirler dumandan etkilenmeme ve dumanı oluşturan alevi söndürme odaklı olarak planlanır.

afetikon6

Bir gökyüzü olayı olan yıldırım, zararsız etkisi olabileceği gibi oluştuğu gökyüzünden fiziksel olarak yeryüzüne geçiş yaptığı için kontrollü olarak yönlendirilmesi gereken bir doğa olayıdır.

Yıldırımın oluşması: Mevsime ve hava durumuna bağlı olarak yeryüzünün ısısı ile gökyüzü arasındaki ısı farkları ve bulut türleri yıldırımı oluşturan şartlardır.

CB (cumulonimbus) adlı bulut türü yağmura dönüşürken ayrı iki kutup barındıran CB bulutlarının ayrı grupları arasında zıt kutupların teması ile farklı şiddetlerde ışık oluşur. Bu ışık patlamalarının havada bulutlar arası elektrik geçişleriyle oluşanlarına şimşek, elektriğin toprağa ulaşmasıyla oluşana da yıldırım adı verilir.

afetikon3

Tsunami, yerkabuğunda yaşanan olası bir deprem ya da yer hareketinin deniz suyunu hareketlendirdiği etkiye verilen addır.

Bu etki açık denizde olan bir yer hareketinin kilometrelerce mesafeden, dalgalar ile kıyılara kadar ilerlemesine neden olur. Tsunami, dev boyutta rüzgar ile oluşan dalgalardan farklı olarak deniz suyunun hızlı ve ani yükselişi olarak kıyıya vurur.

Tsunami ile ilgili Türkiye'de ciddi calışmalar olmayışının sebebi, ülkemizin bu tür bir afete zemin yaratan açık denize kıyısı olmamasıdır.

afetikon5

Hortum, kümülüs bulutları ile bağlantılı olarak silindir şeklinde dönerek gezen bir rüzgar türüdür. Bulutlardan yere kadar uzanan hortum büyük ve yıkıcı güce sahip olan bir doğa felaketidir. Hortumlar hakkındaki ilk bilimsel teori 1917 yılında Alfred Wegener tarafından üretilmiştir ve bu teori günümüzde de doğru olarak kabul edilmektedir.
Bir denizin ya da gölün üzerinde meydana gelen bir hortum, yerden emdiği sular ile bir "Su hortumu" oluşturur. Bir hortumun oluşması ve meydana gelmesi çok karmaşıktır ve hala tatmin edici bir bilimsel açıklama ortaya sürülememiştir. Ayrıntılara yönelik soruların hepsi cevaplandırılamamış olmasına rağmen, bir hortumun mekanik özellikleri iyi tanınmaktadır. Belli koşullar altında dünyanın her yerinde ve her zaman hortumlar oluşabilir.

afetikon7

Heyelan ya da toprak kayması, zemini kaya veya yapay dolgu malzemesinden oluşan bir yamacın yerçekimi, eğim, su ve benzeri diğer kuvvetlerin etkisiyle aşağı ve dışa doğru hareketidir. Kayalardan, döküntü örtüsünden veya topraktan oluşmuş kütlelerin, çekimin etkisi altında yerlerinden koparak yer değiştirmesine heyelan denir.

Bazı heyelanlar büyük bir hızla gerçekleştikleri halde bazı heyelanlar daha yavaş gerçekleşirler. Heyelanlar yer yüzünde çok sık meydana gelen ve çok yaygın bir kütle hareketi çeşididir ve aşınmada önemli rol oynarlar. Büyük heyelanlar aynı zamanda topografyada derin izler bırakırlar. Türkiye'de en fazla görülen yerler Karadeniz Bölgesi'nde özellikle Doğu Karadeniz şerididir. Bazı kötü etkileri de vardır.

afetikon8

Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer (KBRN) maddeler sadece savaş ortamlarında değil, terörist gruplar tarafından kullanılmasının yanında, teknolojik kazalar ve afetlerde de insan yaşamını tehdit etmektedir. Kitlesel imha tesiri de olan bu tehditlere karşı korunabilmek için özelliklerini, etkilerini, tedavi ve korunma biçimlerini öğrenmek gerekmektedir.

İl Afet ve Acil Durum Müdürlükleri, Sivil Savunma Arama ve Kurtarma Birlikleri gerek hazırlık için eğitim, gerekse müdahale için birimlerini oluşturmuştur.

Kimyasal ve Biyolojik maddelerin üretimlerinin ucuz ve etkilerinin fazla olması, biyolojik maddelerin etkilerinin geç ortaya çıkması ve tespitlerinin laboratuar ortamına ihtiyaç duyması, Nükleer ve Kimyasal maddelerin varlıklarının belirlenmesinde cihaz kullanımına ihtiyaç duyulması yada uzmanları dışında etkilerine göre şüphelenilmesinde geç kalınması nedeniyle terörist gruplarca tercih edilmeye başlandığını görüyoruz.
Tokyo metrosu sarin gazı taarruzu, ABD Şarbon vakaları bütün bunlara örnektir.
Radyoaktif kaynakların tıp, endüstri, araştırma ve eğitim alanlarında, kullanılırken yaratacağı sorunlara örnek İstanbul İkitelli’deki hurdalıktaki atık radyasyonlu kaynak olayıdır.
Teknolojisi eski ve faaliyetteki reaktörlerin varlığı da önemli bir risk kaynağıdır.Benzer teknolojiyi kullanan Çernobil kazası hala hafızalardadır.
Sağlıksız kentleşme nedeniyle konutlarla sanayi tesisleri iç içe geçmiştir ki depolamada, üretimde dağıtımda kazaen yayılacak kimyasal ve biyolojik maddeler halka zarar verebilecektir. Nitekim 1984 yılında Hindistan’da meydana gelen bir kazada binlerce kişi hayatını kaybetmiştir.
Bir savaş durumunda düşmanın, barışta ise teröristlerin veya bir kazanın sonuçları son derece vahim olacaktır.
Ülkemizde her yıl yüzlerce geminin binlerce ton tehlikeli kimyasalla geçiş yaptığı İstanbul boğazı ve İstanbul Şehri için risk daha da büyüktür.

B.TOPLUMSAL HAZIRLIK
KBRN tehditlere karşı toplumsal hazırlık dört ana başlıkta değerlendirilmelidir.
1. Tehdidin değerlendirilmesine yönelik hazırlıklar,
2. Tehdidin varlığına yönelik hazırlıklar,
3. Bilgiye yönelik hazırlık,
4. Korumaya yönelik hazırlık.
Her durumda da hazırlıkların sorumluları kamu otoritesidir. Tehdidin var olmasını önleyecek, halkı bilgilendirecek ve uygulamayı takip edecektir.
Eğitim, bilgilendirme, hazırlık, görevli personel yetiştirilmesi, donatılması görevlilerin koordinasyonu, tatbikat ve kontrol “Toplumsal Hazırlığın” kendisidir.
Etkili bir toplumsal hazırlık için iyi eğitilmiş, personele, etkili bir haber alma birimlerine, kaliteli ve etkili koruyucu malzemeye tespit, teşhis araç ve gereçlerine ihtiyaç bulunmaktadır.
Hedef KBRN ’nin gerek yararlı gerekse zararlı etkilerine karşı etkili tedbirlerin alınması için toplumsal hazırlıkların en üst seviyede olmasını sağlamaktır.

KBRN TEHDİTLERİNE KARŞI TOPLUMSAL HAZIRLIK

A. GENEL DEĞERLENDİRME
İçinde bulunduğumuz yüzyılda KBRN tehdidinin savaş dışında;
1. Terörist saldırılarda,
2. Sanayi ve nükleer reaktörlerden kaynaklanan kazalar, afetlerde ve teknolojinin taşınması sırasında yaşanan kazalar, geniş halk kitlelerinin yaşamlarını olumsuz yönde tehdit etmekte, etkilemekte ve yüzlerle, binlerle ifade edilen sayılardaki canlının yaşamını yitirmesine neden olduğu bilinmektedir.
Gerek savaş, gerek terörist nedenli gerekse kazaen olsun, Nükleer, biyolojik ve kimyasal maddeli teknolojinin hedefi insandır. Bunların duyu organlarımız vasıtasıyla tespitinin zor ve çoğu zaman mümkün olmadığı kimyasal ve biyolojik madde kullanımlarında insan hayatı daha çok tehdit altındadır.

 

 

deneme