Okulların afetlere dirençli kurumlar haline gelmesi, öğrenci ve çalışanların fiziksel olarak korunması, muhtemel tehlikeler karşısında eğitim-öğretimdeki kesintinin minimum seviyede tutulması ve güvenlik kültürü oluşturulması için okul afet planları yapılmalıdır.
Afete hazırlıklı okul, okul afet planlarının oluşturulması ve uygulanmasını kapsayan bütünleşik okul afet ve acil durum yönetimi ile mümkündür.
‘’Okullarda Afet ve Acil Durum Yönetimi’’ kapsamında üç ana faaliyet alanı bulunmaktadır.
- Risk değerlendirme ve planlama (tehlike ve risk analizi,okul ve aile planlaması) ,
- Fiziksel korunma (zarar azaltma, sağlam ve güvenli okul binaları, standart operasyon prosedürleri),
- Müdahale kapasitesini geliştirme( okul tatbikatları, öğrenci teslim prosedürleri)
Okul Afet Yönetimi altı adımda gerçekleştirilir ve yıl boyunca sürer.
1. Okul Afet ve Acil Durum Yönetim Kurulu kurulması veya yetkilendirilmesi.
2.Güvenlik ve Eğitim-Öğretimin Sürekliliği için Risk Değerlendirmesi ve Eylem Planı Geliştirilmesi.
3. Fiziksel Korunma Önlemlerinin Alınması.
4. Müdahale Kapasitesi ve Kaynakların Geliştirilmesi.
5. Planın Duyurulması ve Test Edilmesi. (plan, buna göre yeniden değerlendirip revize edilir.)
6. Planın Uygulanması, Değerlendirilmesi ve Güncellenmesi için Tatbikatlar Yapılması
Her okul, okul müdürünün gözetiminde afet risklerinin azaltılması ve afetlere hazırlık çalışmaları amacıyla, Okul Afet ve Acil Durum Yönetim Kurulunu kurar. Kurul Üyeleri:
Fiziksel ve çevresel riskleri azaltmaya yönelik bir planda aşağıdaki unsurların dikkate alınması önemlidir.
Yapısal güvenlik için aşağıda yer alan noktaların sağlanmış olması çok önemlidir.
Yapısal olmayan güvenlik için aşağıdaki önlemlerin alınması çok önemlidir:
Altyapı; su, elektrik, doğal gaz şebekeleri, ısıtma, soğutma ve havalandırma sistemleriyle, haberleşme ve ulaşım sistemlerini kapsar. Bunlar genelde belediye veya özel sektör kontrolündeki daha büyük şebekelere bağlıdır. Bu kuruluşlarla önceden bağlantıya geçmek, gerek tasarım gerekse iyileştirme çalışmaları kapsamında çözüm odaklı yaklaşım içinde olmak önemlidir. Şebekelerin bu şekilde güçlendirilmesi durumunda okulların korunması mümkün olabilir. Karşılaşılan tehlikelere bağlı olarak birçok çözüm yolu dikkate alınabilir. Bunlar;
Okul acil durum planlamasında, okul alanına ait haritaların yeraltı ve tavandaki tehlikelerle birlikte şebeke bağlantılarını göstermesi de çok önemlidir.
Çevre koruma önlemleri de önemlidir ve bu kapsamda enerji ve su tasarrufuna özen gösterilmeli ve mümkün olan her yerde atıkların geri dönüşümü sağlanmalıdır. Drenaj kanallarının oluşturulması ve temizliği, ağaç dikimi, su kanalları yapılması gibi iyileştirme faaliyetleri de çevre koruma önlemlerine dahil edilebilir.
Müdahale prosedürleri, karşılaşılan tehlikeye ve içinde bulunduğunuz özel durumlara bağlıdır. Bununla birlikte, bütün uygulamalar altı temel prosedüre dayanmaktadır.
Müdahale kapasitesi, bilgi, beceri ve imkânları kapsar. Müdahale kapasitesinin en önemli ögesi var olan beceri ve kaynakların örgütlenip seferber edilmesidir. Afet ve acil durumlara müdahale için geliştirilmiş bir sistem de Olay Yönetim Sistemleridir(OYS). OYS, en fazla sayıda insana en kısa zamanda en çok yardımın yapılmasını sağlar. Okul yönetimi; öğretmenler, okul çalışanları, öğrenciler ve o anda okula dışardan gelmiş olanlar ile acil durum ekibinin herhangi bir okulda, uygulayabileceği tutarlı bir sistem oluşturmayı amaçlar.
Kapsamında şunlar bulunur; hafif arama ve kurtarma, yangın söndürme ve tehlikeli madde kontrolü, şebeke şalterlerinin kapatılması, afet ilk yardım, psikolojik destek, güvenlik, öğrencinin ailesine teslimi, erzak ile malzeme temini ve dağıtımı, barınak, su ve sanitasyon,
beslenme ve gönüllülerin bulunması, her öğrenci için afet çantası hazır bulundurulması.
Okul idaresi, öğretmen kadrosu ve diğer personel, öğrenciler, veliler ve yerel toplum liderleriyle ilk müdahalecilerin etkin biçimde çalışabilmeleri için okul afet planından haberdar olması önemlidir. Velilerin 2-3 gün sürse bile çocuklarının okulda güvende olduklarını bilmesi ve bundan emin olması, afete hazırlıklı olma yönünden büyük önem taşımaktadır. Bu açıdan, velilerin pek çok açıdan bilgilendirilmeleri ve afet planına dahil edilmiş olmaları gerekmektedir.
Afet ve acil durum tatbikatlarının gerçek bir afet anında insanların paniğe kapılmadan doğru hareket etme şansını 2kat arttırdığı bilimsel olarak ispatlanmıştır. Bu nedenle, okullarda yılda en az 1 kez deprem, yangın, arama-kurtarma, tahliye, gaz kaçağı, ilkyardım vb. konularında tatbikatlar yapılmalıdır.
Önceden duyuru yaparak düzenlenen her tatbikata karşılık bir de duyuru yapılmadan tatbikat düzenlenmesi çok yararlıdır. Farklı senaryolar oluşturarak günün farklı saatlerinde tatbikat yapılması önerilir. Tatbikatın amacı beklenmeyen durumlara karşı hazırlıklı olmaktır.